Browsed by
Tag: psy

Pat Miller “Warczenie jako prezent”

Pat Miller “Warczenie jako prezent”

Poniżej zamieszczam tekst autorstwa Pat Miller “Warczenie jako prezent”, ponieważ uważam, że to jeden z lepiej dających do zrozumienia tekstów o warczeniu :)

 

Moi klienci zawsze wyglądają na zaskoczonych kiedy im powiem, ze warczenie psa to jest coś dobrego. Nawet jest to coś, co należy bardzo cenić.

To są klienci, którzy przyszli z problemami agresji u ich psa, łapiący się ostatniej deski ratunku, oczekujący na magiczna tabletkę, która zmieni ich psa w bezpiecznego towarzysza.
Są często zdziwieni i zaskoczeni, ze pogląd, z którym wyrastaliśmy, że należy psa surowo skarcić, gdy tylko ujawni jakąś agresję, nie tylko przyczynił się, ale i zwiększył niebezpieczne zachowanie psa, które ich do mnie przywiodło.

Z jednej strony, wydaje się to naturalna reakcja, skarcić psa za warczenie. Warczenie prowadzi do gryzienia, psy które gryzą są usypiane, wiec zduśmy problem w zarodku poprzez skarcenie psa na widok pierwszych oznak tego zachowania. To wydaje się mieć sens, ale kiedy lepiej zrozumiemy psią agresję, zrozumiemy dlaczego jest to zupełnie błędne poczynanie.

Większość psów nie chce ugryźć czy walczyć. Zachowanie, które zapowiada nadchodzącą agresję, ma za zadanie głównie ostrzec i odstraszyć. Pies, który NIE CHCE ugryźć, stara się za wszelką cenę skłonić cię do odejścia. Może zacząć z subtelnymi sygnałami stresu, które są zwykle niezauważone przez człowieka, jak napięcie w ruchach, sztywno machający ogon.

‘Proszę’ mówi pies łagodnie, ‘Nie chce żebyś tu był’.

Jeżeli dalej przebywasz w jego strefie komfortu, jego ostrzeżenia mogą nabrać intensywności, z większym napięciem, twardym wzrokiem, niskim warczeniem.

‘Nie żartuję’, mówi bardziej zdecydowanie, ‘Chcę żebyś stąd odszedł.’

Jeżeli to jest zignorowane, może stać się bardziej natarczywy, kłapiąc zębami w powietrzu, uderzając nosem, albo dotykając delikatnie twoje ramię zębami, nie przegryzając skory.

‘Proszę’ mówi, ‘nie zmuszaj mnie żebym cię ugryzł.’

Jeżeli to nie skutkuje i nie odchodzisz, pies może się czuć zmuszony ugryźć mocno, żeby przegryźć skórę, po to żeby obronić siebie, terytorium, członków jego grupy socjalnej, albo inne cenne zasoby.

Ludzie nie zdają sobie sprawy, że agresja jest spowodowana stresem. Stres może mieć związek z bólem, strachem, wtargnięciem, zagrożeniem zasobów, dawnymi skojarzeniami, albo spodziewaniem się którejś z tych rzeczy.

-Asertywny, agresywny pies atakuje, ponieważ stresuje go intruz na jego terytorium (inny pies lub człowiek).
-Tchórzliwy pies gryzie, ponieważ stresuje się zbliżeniem się człowieka.
-Ranny pies gryzie rękę ratownika, bo stresuje go ból.

Kiedy karzesz warczenie albo inny wczesny sygnał ostrzegawczy, może ci się udać stłumić warczenie, kłapniecie zębami czy inne ostrzegające zachowanie, ale nie likwiduje to stresu, który początkowo spowodował pojawienie się tych zachowań.

Faktycznie  ZWIĘKSZASZ ten stres, ponieważ teraz ty, przewodnik psa, stałeś się nieprzewidywalny i gwałtowny.
Jeżeli udało ci się stłumić sygnały ostrzegawcze, masz teraz psa, który gryzie bez ostrzeżenia. Pies się nauczył, że nie jest bezpiecznie ostrzegać.

Jeżeli pies się boi dzieci, może warczeć gdy dziecko się zbliża. Ty, jako odpowiedzialny właściciel, zdajesz sobie sprawę, co się dzieje z psami agresywnymi do dzieci, więc karzesz psa szarpnięciem smyczy i głośnym ‘Fe! Zły pies!’

Robisz to za każdym razem, gdy pies warczy na dzieci i pies wkrótce ma potwierdzenie, że dzieci naprawdę zwiastują złe rzeczy dla psa. Dzieci podobają mu się jeszcze mniej, niż przedtem, ale nauczył się nie warczeć na nie, żeby uniknąć twojego gwałtownego zachowania.

Ty myślisz, że pies się nauczył nie być agresywnym do dzieci, ponieważ następnym razem jak mijacie dziecko, pies nie warczy. Jesteś przekonany, że twój pies teraz akceptuje dzieci. Następnym razem jak się jakieś zbliża i pyta, czy może pogłaskać psa, zgadzasz się. Fakt jest taki, że pies nauczył się nie warczeć, ale dzieci ciągle powodują w nim niepewność i stres.

Twój pies jest teraz super zestresowany, starając się kontrolować warczenie, a dziecko zbliża się coraz bliżej. Kiedy ‘straszne’ dziecko wyciąga rękę, pies nie może już wytrzymać, skacze do przodu i kłapie dziecku zębami przy twarzy. Na szczęście był na smyczy i mogłeś go utrzymać, nic się nie stało, ale wszyscy są zdenerwowani tym zajściem.

CZAS ZMIENIC TOK MYSLENIA

Warczenia to wołanie psa o pomoc. To sposób przekazania ci, że pies nie może tolerować tej sytuacji.
Mówi: ‘Nie mogę sobie z tym poradzić, proszę zabierz mnie stad!’.

Jeżeli warczenie było wywołane czymś co ty robiłeś, przestań to robić. Tak, twój pies miał małą lekcję, co zrobić żebyś przestał robić to, czego nie lubi, ale zamażesz to w jego pamięci wieloma lekcjami,na których to, co go stresuje, zwiastuje coś BARDZO dobrego dla piesków.

Tutaj włącza się przeciwwarunkowanie.
Twój pies warczy, ponieważ ma negatywne skojarzenie z czymś, powiedzmy, że warczy, gdy dotykasz jego łapy. Z jakiejś przyczyny jest przekonany, ze dotykanie jego łapy to jest coś złego.
Jeżeli zaczniesz od dotykania jego kolana, dawania mu kawałeczka kurczaka i powtarzania tego, pies zacznie myśleć, ze dotykanie jego kolana powoduje pojawianie się kurczaka. Będzie CHCIAŁ, żebyś dotykał jego kolana, żeby dostać kawałeczek kurczaka.

Uwaga: Upewnij się, że problem z dotykaniem jego łapy nie ma nic wspólnego z bólem. Jeżeli psa boli, gdy dotykasz łapy, przeciwwarunkowanie nie będzie działało. Jeżeli jest podejrzenie, że warczenie jest związane z bólem, udaj się najpierw z psem do weterynarza na badanie.

Kiedy widzisz, że pies wyczekująco rozgląda się za kurczakiem, gdy dotykasz jego kolana, możesz przenieść rękę niżej, aż dostaniesz taką samą reakcję: ‘gdzie mój kurczak?’ w nowym miejscu.

Stopniowo przesuwaj rękę bliżej i bliżej łapy, aż pies jest zachwycony, że dotykasz jego łapy, bo to sprawia, że pojawia się kurczak!
Ćwicz z każdą łapą, aż pies jest zachwycony, gdy dotykasz każdej łapy. Pamiętaj, że dotyk jest najpierw, konsekwentnie zapowiadając nadejście kurczaka.
Jeżeli na jakimkolwiek etapie tego procesu (który może trwać dni, tygodnie lub nawet miesiące, w zależności od psa i tego jak to przeprowadzasz) widzisz, że napięcie psa wzrasta, posunąłeś się za szybko do przodu. Cofnij się trochę tam, gdzie pies jest OK z twoim dotykiem i zacznij znowu. Stres może się zwiększyć w obecności jakichś elementów w środowisku. Rozejrzyj się i upewnij, że nic w środowisku nie dodaje psu stresu.
Niech hałasujące dzieci opuszczą pokój, zrelaksuj psa i zacznij od nowa.

Pamiętaj, pies nie może nam powiedzieć słowami co go martwi, ale używa do tego języka ciała i wokalizacji. Zwracaj uwagę na to, co pies ci przekazuje. Słuchaj sercem i empatią. Bądź łagodny, gdy pies ci mówi, że potrzebuje pomocy. Przyjdź mu na ratunek. Ceń sobie jego ostrzeżenie, jakim jest warczenie.

Cykl “Szkolenie Psów”
Nauka cierpliwego czekania

Cykl “Szkolenie Psów”
Nauka cierpliwego czekania

Wielu właścicieli psów doświadcza regularnego braku cierpliwości ich pupili. Psy a to się przeciskają przez drzwi wyjściowe, a to skaczą do miski, którą człowiek właśnie stawia na ziemi, w konsekwencji czego połowa jedzenia ląduje na podłodze. Czasem też dzieją się różne inne rzeczy, których przyczyną jest szybkość i gwałtowność reakcji naszego psa. W tym artykule mam zamiar omówić szczegółowo właśnie spokojne wychodzenie przez drzwi i czekanie na miskę.

a) Wychodzenie przez drzwi
W niektórych książkach poświęconym psom można spotkać się z poglądem, jakoby to właściciel miał zawsze pierwszy przechodzić przez drzwi, by pokazac psu jego “miejsce” w “stadzie” (cokolwiek by to miało oznaczać…). Spotykałam się z takimi przypadkami, w których w momencie wyjścia pies wraz z właścicielem wyciskali się przez drzwi jak pasta z tubki i każdy miał zamiar wyjść pierwszy (patrząc obiektywnie, kolejność była różna, ale człowiek wycisnąwszy się z framugi jakoś zawsze miał przeświadczenie, że to on wyszedł pierwszy). Mimo tych zabiegów, pies przez resztę spaceru i tak był nieokiełznany, a dodatkowo przy kolejnym wyjściu na spacer znowu próbował wyjść pierwszy!

Ja też uważam, że w większości przypadków to człowiek powinien wyjść pierwszy, a pies poczekać na swoją kolej. Ale moje motywy są dalekie od pokazywania “kto tu rządzi”. Przede wszystkim liczy się bezpieczeństwo naszego psa. Zwłaszcza żyjąc w mieście (ale nie tylko!) mamy niedaleko swojego miejsca zamieszkania ulicę, nierzadko ruchliwą. Lepiej najpierw sprawdzić, czy coś nie jedzie, nim nasz pies wyleci na łeb na szyję. Kolejną sprawą jest bezpieczeństwo i komfort psychiczny innych ludzi i psów. Nie każdy życzy sobie, by wpadał na niego rozemocjonowany wyjściem na spacer pies sąsiadów, tak samo nie każdy inny pies lubi takie gwałtowne powitania pobudzonego pobratymca. A jeśli nasz pies ma problemy z ludźmi lub psami, tym bardziej nie powinien wybiegać bez kontroli przez drzwi wyjściowe, bo wtedy o wiele łatwiej o nieprzyjemną sytuację.

Nie oznacza to jednak, że pies nie może wyjść pierwszy! Jeśli jest na smyczy lub bez, ale wychodzi spokojnie, nie ma najmniejszego problemu, by to on przekroczył próg przed nami. Dla mnie warunek jest jeden: pies ma być spokojny i czekać na pozwolenie wyjścia. Tylko wtedy to my tak naprawdę kontrolujemy sytuację i możemy w razie czego zadziałać.

Spokojne wyjście na spacer jest połową sukcesu, jeśli chodzi o spokój i obliczalność naszego psa podczas reszty przechadzki. Pies musi na samym początku opanować emocje, bo inaczej po prostu nie wyjdzie na dwór (zakładamy oczywiście konsekwencję właściciela, bez niej psu trudniej jest to przyswoić).

Jak więc tego nauczyć?

Zasada jest prosta – otwieramy drzwi i oczekujemy, że pies będzie stał spokojnie, dopóki nie usłyszy komendy zwalniającej, czyli np. OK (więcej o komendach pomocniczych tutaj: http://alaodjazza.pl/przedluzanie/ ). Jeśli spróbuje wyjść bez hasła, sygnalizujemy i pokazujemy mu, że wyjście jest niemożliwe.

1) Mamy psa na smyczy, podchodzimy pod drzwi.
2) Łapiemy za klamkę i uchylamy drzwi na jakiś 1cm. Jak tylko pies próbuje wcisnąć nos, natychmiast je zamykamy, mówiąc normalnym tonem “a-a”(nie krzyczymy, bo to nie ma być kara, tylko sygnał “to, co zamierzasz zrobić, nie uda się”). Powtarzamy tak długo, aż pies na widok leciutko uchylonych drzwi po prostu stoi/siedzi. Najlepiej by było, gdyby patrzył wtedy na nas (wiele psów zrobi to jakby pytając “co ty do licha wyrabiasz?! Czemu nie wychodzimy jak ludzie?!”), wtedy chwalimy – wiele razy wymawiamy “doobrze/doobry pies”, kiedy pies spokojnie czeka (chwalimy nawet wtedy, gdy nie patrzy, ale po prostu czeka). Można podac smakołyk, ale niekoniecznie. Tu nagrodą główną jest WYJŚCIE. Jednak spojrzenie na właściciela, zwłaszcza w początkowych etapach nauki nie jest wymagane. Po prostu pies ma stać spokojnie.
3) Powtarzamy procedurę, za każdym razem starając się otworzyć drzwi nieco szerzej, aż do otwarcia na oścież. Jak szeroko za każdym razem, to zależy od psa – jeśli otwieramy na 30cm, a nasz pies się wypycha, to następnym razem trzeba otworzyć mniej, bo widocznie tak szerokie przejście jest dla psa zbyt kuszące :)
4) Jeśli pies nie wytrzymuje i wstaje, mówimy “a-a” i blokujemy go smyczą (NIE SZARPIEMY!! To ma być tylko blokada, a nie kara za to, że wstał) natychmiast, tak by nie mógł zrobić ani kroku w stronę wyjścia. Jednocześnie zamykamy drzwi drugą ręką. UWAGA! Staramy się psa nie przytrzymywać stale na smyczy. Ona ma luźno wisieć przez większość ćwiczenia, blokujemy zwierzaka tylko w momencie, gdy wstaje. Jak już zamkniemy drzwi, smycz znowu wisi luźno. To, że pies będzie stał spokojnie przy otwartych drzwiach to ma być świadomy wybór psa i jego kontrola emocji. Jeśli będziemy go po prostu powstrzymywać fizycznie, całe ćwiczenie nie ma sensu.
5) Po kilku/nastu powtórzeniach nasz pies powinien wytrzymywać kilka sekund przy otwartych drzwiach. Każde grzeczne czekanie powinno być okraszone pochwałami w trakcie trwania i nagrodzone pozwoleniem wyjścia, np. za pomocą komendy zwalniającej OK! i zrobieniem psu przejścia. Gdy po OK! pies stoi jak słup, wtedy pomagamy mu zrozumieć, że może już wyjśc i sami wychodzimy, zachęcając go do wyjścia.
6) Stopniowo przedłużamy czas, w którym pies ma stać i czekać przy otwartych drzwiach. Jak już mamy to opanowane z nami w środku, dokładamy rozproszenie, czyli my przechodzimy przez drzwi, a pies ma nadal siedzieć w domu. Jednak nalezy pamiętac, że nasze całkowite wyjście będzie zbyt trudne dla psa – zaczynamy od przeniesienia ciężaru ciała i pochwalenia, gdy pies nadal nie rusza z miejsca. Stopniowo ruszamy się coraz widoczniej: przekładamy nogę za próg, itp, aż cali wychodzimy.

Gdy już widzimy, że pies łapie, o co chodzi, warto jednak zacząć oczekiwać na kontakt wzrokowy i dopiero po jego uzyskaniu, a potem dłuższym utrzymaniu, pozwalamy wyjść. Jesli nie patrzy w ogóle przez dłuższą chwilę, pomagamy mu, wymawiając imię (jak nauczyć reakcji na imię, omówiłam tutaj: http://alaodjazza.pl/imie-skupienie/ ). To buduje w psie skojarzenie, że to my jesteśmy “bramą”, przez którą musi “przejść”, by coś zyskać i coś udało mu się zrobić.

Mając psa spokojnego i czekającego na smyczy, ćwiczymy wszystko od nowa z psem luzem. Nie dopuszczamy do przedwczesnego wyjścia blokując drogę ciałem – np. nogą.

Całość prawdopodobnie będzie trzeba osobno przećwiczyć w każdej nowej sytuacji, jeśli np. będziemy mieli gości i wspólnie z nimi zaplanujemy spacer – wtedy większa ilość ludzi będzie dodatkowym rozproszeniem.

Ciąg dalszy o misce nastąpi niebawem…

Drogi Właścicielu/Właścicielko! :)

Zastosowałeś/aś sposoby z artykułu i nie nastąpiła poprawa?? Pamiętaj, że metody proponowane na stronie są skuteczne tylko wtedy, gdy się je wykonuje w odpowiedni sposób, konsekwentnie i regularnie - często diabeł tkwi w szczegółach. Ponadto, zwykle problemy Twojego psa są tylko objawami, a swoją prawdziwą przyczynę mają w zaburzeniach relacji pies - człowiek. Bardzo często, by poprawić relację z psem, niezbędny jest bezpośredni kontakt ze specjalistą, który dopiero z boku może obiektywnie spojrzeć na problem. Więc jeśli ćwiczysz z psem i nadal coś nie działa, nie wahaj się umówić na konsultację - widząc Was na żywo, łatwo odnajdę drobne błędy, które niweczą całą Twoją pracę :) 

Cykl “Szkolenie Psów”
Nauka wchodzenia i schodzenia na komendę

Cykl “Szkolenie Psów”
Nauka wchodzenia i schodzenia na komendę

Kanapy, łóżka, sofki i fotele są miękkie, wygodne i wysokie, co sprawia, że nadają się dla nas doskonale na miejsce wypoczynkowe. Psy podzielają nasze poglądy w tej kwestii, dlatego tak chętnie się na meble pchają. Dodatkowo dochodzi jeszcze inny miły akcent – nic tak nie pachnie ukochanym pańciem, jak jego kanapa czy łóżko, a psy jako istoty społeczne chcą przebywać jak najbliżej nas, choćby za towarzystwo miały mieć jedynie zapach.

Co zrozumiałe, z różnych powodów nie każdy sobie jednak życzy psiego towarzystwa akurat na swojej ulubionej sofie, a przynajmniej nie zawsze i nie w każdej sytuacji. Kolejnym faktem przemawiającym za tym, by jednak psa nie było na meblach jest ryzyko, że pies uzna np. fotel za swoje posłanie, na którym życzyłby sobie świętego spokoju za każdym razem, gdy się tam uda. A tu co? Przychodzi jakiś człowiek i świąga za fraki, krzyczy coś niezrozumiale albo stoi i powtarza nudnym tonem jakieś słowo.. Wtedy pies czuje się zobowiązany do obrony swoich racji i mamy kulturalne warczenie (albo już poważniejsze w swej wymowie kłapanie czy gryzienie) w momencie, gdy akurat próbujemy się usadowić z zamiarem oglądania tv.

Żeby uniknąć tych przykrych sytuacji, lepiej jest zawczasu psa nauczyć w miły i bezkonfliktowy sposób schodzić i wchodzić na komendę. Dzięki znajomości tych poleceń pies będzie miał jasność, kiedy jest zapraszany na kanapę, a kiedy powinien z niej zejść.

Jak tego nauczyć?

1) Bierzemy małe smakołyki i idziemy do mebla, na który najczęściej wskakuje nasz pies. Jeśli on akurat tam jest, perfidnie podsuwamy pysznie pachnący smaczek pod psi nos i “ściągamy” nim psa na samą ziemię, dając go psu, gdy zejdzie. W trakcie schodzenia wymawiamy komendę na tę czynność, np. “złaź” (tak naprawdę tu wstawiamy sobie dowolne słowo, ale pamiętając, żeby nie brzmiało podobnie z komendą na wchodzenie. Czyli np. mylące będą “wejdź” i “zejdź”. Ale już całkiem dobre “wejdź” i “złaź” lub “up” i “gleba”, itp). Nie dotykamy psa w ogóle podczas tych czynności! To ma być jego ruch i nic więcej.

2) Jak już pies sobie stoi na ziemi przy mebelku, pokazujemy, że na nasze polecenie też można na coś wejść. Czyli analogicznie do zejścia, podsuwamy psu pod nos smakołyk i tym razem “ciągniemy” go nim na kanapę, wymawiając komendę na wchodzenie, np. “wejdź”. Jak psiak już jest na kanapie, chwalimy i dajemy smaczek.

3) Jak już pies płynnie podąża za smakołykiem z i na mebel, naprowadzamy psa komendą i samą pustą ręką, wykonując gest podobny do tego, jakbyśmy naprowadzali ze smaczkiem. Z czasem ten gest się minimalizuje, po prostu wykonując coraz mniejszy ruch. Komenda słowna zostaje.

4) Kiedy pies już bez problemu wskakuje i zeskakuje za ręką, wtedy różnicujemy smakołyki i dajemy takie super (np. parówka) za zejścia i takie sobie (np. psie ciasteczko) za wejścia. Dodatkowo, jak pies zejdzie i stoi na ziemi nagradzamy wielokrotnie to, że stoi przy meblu na ziemi. Chodzi o to, by pies pomyślał, że schodzenie i bycie na ziemi to super opłacalna sprawa, a wchodzenie w zasadzie nie jest interesujące (bo czymże jest psie ciasteczko w obliczu parówki??).

5) Nadchodzi czas, by wyjść poza sesje treningowe (tak naprawdę od początku nauki będą się zdarzały sytuacje, w których trzeba będzie psa “zrzucić” z kanapy, dlatego w takich momentach stosujemy strategię odpowiednią do poziomu zaawansowania psa w sesjach.). W tym celu na co dzień przygotowujemy sobie niedaleko mebla ukryte dla psa smakołyki, po które sięgamy wtedy, gdy pies zejdzie na nasze polecenie – musi wiedzieć, że ZAWSZE opłaca mu się zejść. Z czasem, jak już pies raczej nie wchodzi na meble, będzie można zrezygnować z nagradzania materialnego na rzecz pochwał słownych i głaskania (jeśli pies to lubi), tylko od czasu do czasu dając smakołyk.

6) Aby cała operacja się powiodła, należy równolegle pielęgnować miłość psa do jego posłanka (a jeśli go jeszcze nie ma, koniecznie trzeba mu takie postawić!). W jaki sposób to robić, opisałam tutaj: http://alaodjazza.pl/na-miejsce/

Jeśli połączymy trening odsyłania na posłanie z wchodzeniem/schodzeniem, z pewnością pies szybko nauczy się, gdzie jest jego miejsce wypoczynku i przestanie pchać się na nasze meble. Jeśli jednak zdarzają się sytuacje, że nasz pies jest natrętny i podchodzi do kanapy co chwilę, mówimy normalnym tonem NIE i odsyłamy go na miejsce. A gdy już tam się znajdzie, chwalimy go i co jakiś czas podchodzimy, by psa nagrodzić (dać smakołyk między łapki lub pogłaskać uspokajająco). Dzięki temu pies zobaczy, że leżąc na posłaniu dozna więcej kontaktu z właścicielem, niż pchając się na kanapę.

UWAGA! Nigdy nie ściągamy psa siłą, nie zrzucamy, nie spychamy go ani nie szarpiemy za kark czy obrożę! Tego typu postępowanie nauczy psa, że w sytuacjach związanych z kanapą i naszą obecnością należy się bronić, bo stajemy się nieprzewidywalni i niebezpieczni. Pies nie rozumie, że jego obecność na kanapie jest dla nas nie do przyjęcia i nie pojmuje, dlaczego wpadamy w gniew, gdy on tam leży. Dodatkowo podobne praktyki mogą trwale psa zniechęcić do łapania za obrożę czy gmerania w okolicach szyi, a od tego krótka droga do warczenia przy dotykaniu psa w ogóle. Lepiej jest iśc do lodówki po kiełbasę i cofnąc się nawet o kilka etapów w nauce, niż wchodzić z psem w sytuacje konfrontacyjne.

Drogi Właścicielu/Właścicielko! :)

Zastosowałeś/aś sposoby z artykułu i nie nastąpiła poprawa?? Pamiętaj, że metody proponowane na stronie są skuteczne tylko wtedy, gdy się je wykonuje w odpowiedni sposób, konsekwentnie i regularnie - często diabeł tkwi w szczegółach. Ponadto, zwykle problemy Twojego psa są tylko objawami, a swoją prawdziwą przyczynę mają w zaburzeniach relacji pies - człowiek. Bardzo często, by poprawić relację z psem, niezbędny jest bezpośredni kontakt ze specjalistą, który dopiero z boku może obiektywnie spojrzeć na problem. Więc jeśli ćwiczysz z psem i nadal coś nie działa, nie wahaj się umówić na konsultację - widząc Was na żywo, łatwo odnajdę drobne błędy, które niweczą całą Twoją pracę :) 

Zasady pracy z psem

Zasady pracy z psem

Każdy pies jest inny i nie da się do każdego osobnika dobrać tej samej uniwersalnej metody pracy. Jednakże istnieje kilka wskazówek, dzięki którym ta współpraca będzie jak najbardziej owocna i miła dla obu stron.


1) Nagrody

Przez każdego psa będzie pożądane coś innego. Żeby zatem miał motywację z nami pracować i czerpał z tego przyjemność, nasze nagrody muszą być tym, co pies najbardziej chciałby w danej chwili dostać. Co istotne, preferencje psa mogą się zmieniać i w jednym momencie będzie bardziej łasy na smakołyki, a w innym bardziej chętny do zabawy lub węszenia za ciekawymi zapachami. Warto sprawdzić przed ćwiczeniami, na co akurat ma chęć nasz pies.

a) Smakołyki

– naturalne – czyli zrobione z „ludzkiego” jedzenia. Smakołyki gotowe, które można kupić w sklepie rzadko są motywujące dla psów.

– mocno aromatyczne – coś, co ładnie i mocno pachnie – mogą być gotowane podroby (serduszka, żołądki drobiowe), pasztet, mięso mielone, resztki z pieczeni, parówki, żółty ser, paski gotowanej piersi kurczaka, itp. Niektóre psy bardzo lubią warzywa i owoce, np. jabłko, pomarańczę lub marchewkę

– małe – czyli mniej więcej wielkości groszku. Przy ćwiczeniu z psem chodzi nam o to, by jak najwolniej najadał się nagrodami. Większe kawałki można podać za świetne wykonanie jakiegoś ćwiczenia. Warto wziąć pod uwagę gabaryty psa – plaster parówki będzie dla doga niemieckiego odpowiedni wielkością, ale dla jamnika będzie już zbyt duży. Tak samo mała kosteczka sera żółtego jamnika ucieszy, ale dogowi zagubi się w czeluściach pyska.

– takie, które nie pęcznieją w żołądku – czyli sucha karma, ciasteczka, chleb, itp. Można takie też używać w małych ilościach, ale na pewno nie przy ćwiczeniach dynamicznych (skakanie, bieganie, turlanie, itp.), bo wtedy pies nie może mieć mocno wypełnionego żołądka.

b) Zabawki

-najlepsze do przeciągania – sznury, plecione piłki na sznurku, gumowe piłki na sznurku, obręcze sznurkowe lub gumowe, maskotki. Najlepsze są zabawki do przeciągania, ponieważ możemy szybko i blisko siebie nagrodzić psa za pojedyncze wykonanie w sesji. Aportowanie rozbija sesję, ponieważ pies się mocno rozprasza, biegnąc za piłką. Dodatkowo musi bardzo dobrze aportować, w przeciwnym wypadku sesje rozbije nam proszenie się psa o przyniesienie nagrody z powrotem.

 -ulubione i wyjątkowe – do nagradzania w nauce używamy zabawek, którymi pies bardzo lubi się bawić, ale nie może mieć do nich dostępu poza ćwiczeniami. Zabawka ma być tylko i wyłącznie z zestawie z nami w postaci nagrody za dobrze wykonane polecenie. W innym wypadku zabawka psu się znudzi i w konkurencji z rozproszeniami, jak na przykład inne psy, nasza nagroda nie będzie mieć szans.

 -wykonane z dobrej jakości materiałów – zwłaszcza w wypadku zabawek gumowych, trzeba sprawdzić, czy guma jest dość miękka i elastyczna, ale trwała i mocna. W wypadku zabawek materiałowych (sznury, maskotki) musimy się upewnić, że wytrzymają zabawę w przeciąganie i np. nie rozerwą się na pół. Unikajmy zabawek z twardymi wypustkami (mogą uszkodzić dziąsła psa) oraz piszczących (za bardzo pobudzają psa, przez co gorzej mu się skupić i uczyć nowych rzeczy).

c) Nagrody środowiskowe – możliwość pobiegania z innym psem, powąchania obsikanego krzaczka, węszenia chwilę za tropem, zabawa listkiem, trawką, przywitanie się z człowiekiem, itp. Ze względu na to, że zazwyczaj nie są to rzeczy, którymi pies „syci” się szybko i nie możemy ich wyciągnąć z kieszeni, warto je pozostawić jako nagrody na koniec sesji czy pojedynczego wykonania ćwiczenia. Są jednak psy, które preferują tylko nagrody środowiskowe, dlatego w ich przypadku trzeba dokładnie dobrać plan ćwiczeniowy.

d) Kontakt socjalny – dotykanie, głaskanie, drapanie, mówienie do psa, itp. Żeby był faktycznie nagrodą, pies musi lubić i akceptować nasz dotyk oraz być zainteresowanym otrzymaniem naszej uwagi. Podczas nagradzania kontaktem socjalnym trzeba zwracać uwagę na komunikaty wysyłane przez psa – jeśli sygnalizuje stres lub dyskomfort (odwraca wzrok lub głowę, unika kontaktu wzrokowego, oblizuje się lub ziewa), oznacza to, że nasz dotyk nie jest dla niego nagradzający.


2) Dobra sesja ćwiczeniowa

a) Krótka, ale częsta – Maksymalnie 20-30 sekund, potem przerwa np. na nagrodzenie zabawą. Mała porcja materiału do nauki oraz częste przerwy sprzyjają przyswajaniu nowych informacji. Kilka krótkich sesji rozłożonych w czasie przyniesie o wiele lepszy efekt, niż jedna długa sesja.

b) Maksymalnie kilka powtórzeń – optymalna ilość to ok. 3-4-5. Zależy od psa, kończymy na najlepszym wykonaniu, nawet jeśli było to dopiero 2. lub 3. powtórzenie w sesji.

c) Zakończona w momencie dużego zaangażowania psa – czyli kończymy sesję, jak pies ma jeszcze motywację wykonywać ćwiczenie, a nie jak już się nudzi, frustruje i odchodzi od nas. Dzięki temu pies chętnie będzie z nami współpracował w kolejnej sesji.

d) Jedno ćwiczenie naraz – oznacza to, że w jednej sesji ćwiczeniowej skupiamy się na nauce jednej umiejętności, np. siadania na komendę. Nie oznacza to jednak, że nie możemy uczyć równolegle różnych zachowań – po prostu warowania czy aportowania uczmy w kolejnej osobnej sesji ćwiczeniowej. Chodzi o to, by psu nie pomylić, czego właściwie się uczy. Gdy już jednak pies ma dokładnie nauczone jakieś komendy, możemy je dowolnie łączyć, nawet w obrębie jednej sesji.

e) Zachowanie dzielimy na małe kawałki – aby psu jak najbardziej ułatwić i przyspieszyć naukę nowego ćwiczenia. Jeśli wymagamy za dużo naraz, pies szybko się sfrustruje, bo nie będzie wiedział, o co nam chodzi. Lepiej, gdy pies doznaje pasma sukcesów i udanych prób, bo to go motywuje jeszcze bardziej do dalszej pracy.

f) Podnosimy kryteria pojedynczo – przykładowa sytuacja: pies umie wykonać siad-zostań na komendę w domu przed nami w odległości jednego kroku przez 10s, a chcemy nauczyć go wykonywać siad-zostań na komendę przed nami w odległości 10m od nas w parku, wśród biegających psów i dzieci przez minutę. Jest tu kilka kryteriów: odległość, czas wykonania oraz rozproszenia. Żeby psu jak najbardziej ułatwić zadanie i sprawić, by jak najszybciej zrozumiał ćwiczenie, musimy pojedynczo stopniowo podnosić każde kryterium. Czyli jak ćwiczymy zwiększanie dystansu, czas wykonania i rozproszenia pozostają na takim poziomie, jaki pies już opanował. Tak samo z dwoma pozostałymi kryteriami.

g) Kryteria podnosimy stopniowo – czyli tak, aby pies się nie zniechęcił i rozumiał ćwiczenie. Jeśli pies potrafi skakać na komendę na wysokość 10cm nad ziemię, a naszym celem jest wyskok na 50cm, musimy organizować sesje ćwiczeniowe tak, by zaznaczać i nagradzać stopniowo coraz wyższe wykonania (np. wyskoki na 15cm, 20cm, 16cm, 25cm, itp. aż do 50cm). Zbyt dużym wymaganiem byłoby z kolei czekanie, aż pies skaczący na 10cm skoczy od razu na 50cm. Rodziłoby to dużo frustracji u psa, co prowadziłoby ostatecznie do zaniechania prób podskoczenia – bo i po co, skoro nie byłoby za nie nagrody?


3) Mówienie do psa

Warto pamiętać, że psy nie rozumieją naszego języka i nie znają znaczenia każdego słowa. Wiele się domyślając, sklejając do kupy nasze słowa, intonację głosu, nasze świadome i nieświadome gesty i mimikę twarzy. Natomiast pies nie rozumie, że SIAD oznacza tyle, co „usiądź na zadzie”. Aby pies skojarzył dane słowo z jakimś zachowaniem, trzeba mu z nim najpierw skojarzyć znaczenie tego słowa.

Dlatego im mniej mówimy do psa, gdy go czegoś uczymy lub wymagamy, tym jest mu łatwiej nas zrozumieć, a w konsekwencji wykonać nasze życzenie.

a) Komenda słowna

Jeśli chcemy, by pies wykonywał polecenia już po pierwszym ich wypowiedzeniu, a nie po 15-tym, powinniśmy się pilnować, by komendy nie powtarzać. Oczywiście, jeśli widzimy, że pies jest skupiony i wyraźnie myśli, jakby przypominając sobie znaczenie danego słowa, możemy mu pomóc powtarzając je i naprowadzając psa dodatkowo dla podpowiedzi. Jednak podczas nauki warto skupić się na tym, by komendę wypowiadać raz, normalnym tonem, wyraźnie. Jeśli użyjemy jeszcze innych słów, komenda zagubi się wśród nich i pies ostatecznie jej nie usłyszy. Czyli jeśli chcemy, by nasz pies usiadł na komendę SIAD, wymawiamy ją raz i czekamy na reakcję psa. Gdy powiemy „Siadsiadsiad, no Reksiu, usiądź, Reks, Siad! Siad, powiedziałem!”, pies będzie tak zdezorientowany bełkotem, jaki według niego wyszedł z naszych ust, że na pewno nie dowie się, o co nam chodzi i nie wykona komendy, którą właściwie musiałby odkopywać z naszej wypowiedzi.

b) Pochwały słowne

Jeśli pies wykona nasze polecenie, powinniśmy go zawsze pochwalić przed podaniem nagrody. Czyli np. SIAD → pies siada → DOBRY PIES!

Przy chwaleniu powtarzanie miłych słów akurat ma wręcz pozytywny efekt, nasz głos powinien być miły i wyrażać radość, bo przecież cieszymy się, ze nasz pies nauczył się wykonywać jakieś zadanie!

Chwalenie powinno być entuzjastyczne, ale stopień tego entuzjazmu powinien zależeć od tego, co akurat pies robi – jeśli akurat poszedł na miejsce i ma na nim zostać, wykrzyknięcie piskliwym głosem, jakim jest wspaniałym psem, raczej mu nie pomoże :)

c) Mówienie do psa na co dzień

Jeśli na co dzień mówimy do psa dużo, a to mówienie nie niesie ze sobą żadnych konsekwencji, pies będzie mniej skłonny wykonywać nasze polecenia. Dzieje się tak dlatego, że nasz głos staje się dla niego nic nie znaczącym elementem otoczenia, tak jak śpiew ptaków w parku – po jakimś czasie po prostu się go „nie słyszy”. Dodatkowo, pies zasypywany naszą uwagą na co dzień ma jej za dużo i nie jest dla niego niczym wyjątkowym fakt, że się do niego zwracamy.

Generalizacja wykonywanych ćwiczeń

Generalizacja wykonywanych ćwiczeń

Wstawiam przetłumaczony na język polski artykuł autorstwa Emily Larlham (na Youtube “kikopup”).

Tłumaczenie: Agata Kochańska.

 

Generalizowanie

Zgeneralizowanie oznacza po prostu nauczenie psa, że kiedy wydajesz mu komendę, to oznacza ona zawsze to samo, niezależnie od sytuacji czy okoliczności, w jakich się znajdujecie. Psy nie generalizują tak dobrze jak ludzie, więc trudno jest nam zrozumieć, co to oznacza dla psa, gdy prosimy go o wykonanie znanej mu komendy w sytuacji, która jest dla niego nieznana. Oto przykład psich problemów z generalizacją: Myślisz pewnie “Mój pies umie siadać na komendę”. Ale jeśli staniesz z głową w kącie pokoju i wydasz psu komendę ‘Siad’, twój pies najprawdopodobniej tej komendy nie wykona. Podobnie, jeśli twój pies umie przynosić piłeczkę, a ty rzucisz mu kluczyki samochodowe i powiesz ‘Przynieś’, to najprawdopodobniej pies będzie zdezorientowany i nie podniesie kluczyków. Czasem zwykłe zrobienie dwóch kroków w prawo podczas sesji treningowej, w której pies uczy się czegoś nowego, całkowicie zdezorientuje psa, który nie będzie miał zielonego pojęcia, o co ci chodzi.

Aby nie “utknąć” na danym poziomie i umożliwić psu dobre zgeneralizowanie komendy, konieczne jest stałe podnoszenie kryteriów i możliwie najwcześniejsze rozpoczęcie generalizowania na inne sytuacje. Gdy tylko pies zacznie prezentować dane zachowanie na sygnał, czas na rozpoczęcie ćwiczenia tego zachowania na różnych powierzchniach, w różnych miejscach,  z różnymi rozproszeniami i w różnych położeniach względem ciebie.

Generalizacja nie musi być zadaniem przytłaczającym. Niech twój pies generalizuje komendy do takiego poziomu, jaki ci jest rzeczywiście potrzebny. Być może twój pies nie musi siadać na komendę w odległości 15 metrów od ciebie, lub też wykonywać tej komendy, gdy on jest w salonie, a ty wydajesz mu ją z dachu domu. Niech pies opanuje komendę do poziomu, który jest ci potrzebny, a ty nie oczekuj od niego jej wykonania w sytuacjach, których nie przećwiczyłeś. Zalecałabym jednak, abyś ZAWSZE przepracowywał najlepiej, jak to możliwe, generalizację zachowań awaryjnych, na przykład przywołania. Ćwicz ze swoim psem generalizację przywołania w tak wielu sytuacjach, jak to tylko możliwe. Czy twój pies przybiegnie na przywołanie, gdy ktoś inny go karmi? Czy przybiegnie, gdy w swoim polu widzenia ma zająca, gdy bawi się z innymi psami, gdy biegnie, zajada kocie kupy lub gdy usłyszy niepokojące hałasy?

Kiedy już uda ci się psu zgeneralizować dużą liczbę komend w różnorodnych sytuacjach, pies sam zacznie generalizować, zwłaszcza w przypadku podobnych zachowań. Na przykład, jeśli nauczy się siadać na komendę zarówno na trawie jak i na betonie, wtedy generalizacja komendy ‘Poproś’, by pies umiał ją wykonać zarówno na trawie jak i na betonie, będzie łatwiejsza, niż gdyby pies w żaden sposób nie przećwiczył generalizowania wcześniej.

 

 

Wskazówki dotyczące generalizowania

  •  W przypadku trudniejszych komend, najpierw przećwicz komendę z psem w miejscu, gdzie pies komendę opanował, zanim przeniesiesz ćwiczenie w nowe miejsce – w ten sposób odświeżysz psu komendę.
  • Używaj bardziej wartościowych nagród.
  • Na ćwiczenia wykonywane w nowym miejscu reaguj z większym entuzjazmem. NIE ZAKŁADAJ, że twój pies po prostu powinien komendę wykonać. Mieszaj nowe ćwiczenia z zabawą i z łatwymi ćwiczeniami, które pies ma już dobrze opanowane.
  • Aby rozkręcić psa, zacznij od ćwiczeń na skupianie uwagi. Jak już pies skupi się na tobie, możesz rozpocząć pracę nad generalizowaniem nowych zachowań.
  • Poczekaj, aż pies w nowym otoczeniu trochę się uspokoi i będzie mniej rozproszony, dając mu czas na oswojenie się z nową sytuacją, zanim zaczniecie ćwiczyć. Aby pomóc psu się uspokoić w nowym otoczeniu, możesz też przed sesją wykonać z nim jakieś ćwiczenia na samokontrolę.
  • Kiedy zaczynasz ćwiczyć komendę w nowym otoczeniu lub w innym położeniu względem ciebie, obniż kryteria. Nagradzaj wykonanie komendy nawet, jeśli z początku jest dalekie od doskonałości. Możesz też przypomnieć psu, jakiego zachowania od niego oczekujesz, naprowadzając go smakołykiem w ten sam sposób, jak to robiłeś  na samym początku uczenia komendy.
  • Dla psa rasy chihuahua, siadanie w wysokiej trawie może być bardzo nieprzyjemne. Pomyśl tylko, jak długie są takie źdźbła trawy w stosunku do wielkości psa. Aby nauczyć siadać na trawie psa, który nie lubi trawy, możesz go najpierw nauczyć siadać na małej macie, a potem przenieść tę matę na trawę. Poćwicz wtedy z psem siadanie na macie, a następnie zabierz matę i wydaj psu komendę ‘Siad’. Pies zapewne będzie bardziej chętny do wykonania komendy bezpośrednio na trawie po serii sowicie nagradzanych powtórzeń na macie. Możesz również tak zaplanować ćwiczenia, że wykonanie komendy ‘Siad’ na trawie jest nagradzane zawsze na początku procesu generalizacji, natomiast wykonanie tej komendy na macie nagradzane jest tylko czasami. W ten sposób pies uzna, że siadanie na trawie z większym prawdopodobieństwem zapowiada nagrodę i będzie miał większą motywację, by siadać na trawie, niż by siadać na macie.
Cykl “Szkolenie Psów”
Nauka nic nie robienia

Cykl “Szkolenie Psów”
Nauka nic nie robienia

Wstawiam przetłumaczony na język polski artykuł autorstwa Emily Larlham (na Youtube “kikopup”).

Tłumaczenie: Agata Kochańska

Naucz swojego psa absolutnego NIC NIEROBIENIA

Nagradzanie psa za to, że nic nie robi jest techniką, której nauczyłam się od mojej niesamowitej mentorki, Kyle Rayon. Główna idea polega na tym, że kiedy widzisz, że twój pies absolutnie NIC NIE ROBI, to jest to właśnie doskonały moment, by nagrodzić go twoją uwagą i smakołykami. Na przykład, pies stoi sobie spokojnie przy tobie na luźnej smyczy, gdy nagle zza rogu wyłania się inny, podekscytowany pies. Gdy twój pies dostrzeże tego drugiego, ty podajesz mu do pyszczka smakołyk, gdy tak sobie stoi ABSOLUTNIE NIC NIE ROBIĄC! W taki sposób nagrodzisz psa za nie zrobienie nic w tej sytuacji, zwiększając prawdopodobieństwo, że w przyszłości, w podobnej sytuacji twój pies też nic nie zrobi. Nie odczekuj 3 sekund, aż twój pies zacznie wściekle szczekać na tego drugiego. Kolejny przykład: podczas spaceru stoisz sobie i gawędzisz z przyjacielem, a twój pies stoi tuż obok, nie robiąc nic. Daj psu smakołyk za to, że nie robi nic, kiedy ty sobie stoisz i gadasz. Nie czekaj, aż psiak zacznie piszczeć, ciągnąć czy skakać na ciebie, by zyskać twoją uwagę.  Wielu szkoleniowców ma skłonność do poważnego niedoceniania tych wszystkich przypadków nie robienia przez psa nic. Skupiają się oni na uczeniu psa komend „Siad”, „Leżeć” czy „Stój”.  Zapominają jednak o wzmacnianiu tych wszystkich cudownych przypadków nie robienia nic, które psy już prezentują!

Młode owczarki niemieckie właśnie odbyły lekcję „Nic Nierobienia”. Ciemny samiec często wyskakiwał do innych psów na ulicy, agresywnie na nie szczekając. Już po jednej lekcji, podczas której pies był nagradzany za nie robienie nic na widok moich psów, nauczył się spokojnie z nimi przebywać. Nie dostał szansy pokazania „co zrobi”, znalazłszy się w pobliżu Splash, gdyż został natychmiast nagrodzony za niezrobienie nic, zanim miał szansę pomyśleć o czymkolwiek. Podczas następnej lekcji psy zostały nagrodzone możliwością wspólnej zabawy za uprzednie nie robienie nic i wspólne spokojne relaksowanie się.

Wskazówka: Kiedy nagradzasz psa za nie robienie nic, musisz podać mu smakołyk zanim pomyśli on o tym, by na ciebie spojrzeć. Dzieje się tak dlatego, że chcesz podaniem smakołyka „sfotografować” to spokojne zachowanie dokładnie w tym momencie, aby właśnie to spokojne zachowanie zostało powtórzone w przyszłości. Jeśli pies zwróci się, aby na ciebie spojrzeć, gdy podajesz mu smakołyk, „sfotografujesz” jedynie psa podekscytowanego jedzeniem, które zaraz ma dostać. Podanie mu smakołyka w chwili, gdy oczekuje tego smakołyka, wcale nie wzmocni tego spokojnego nie robienia nic, które chciałeś wzmocnić. Poczekaj więc do momentu, gdy pies znów nie będzie myślał o jedzeniu, zanim podasz mu smakołyk.

Możesz podać smakołyk psu, gdy na ciebie nie patrzy, mając już uprzednio przygotowany smakołyk w ręce, by pies nie zwrócił, uwagi, że sięgasz po smakołyk. Możesz też rzucić psu smakołyk pomiędzy przednie łapy, by jego pojawienie się było większym zaskoczeniem, lub też podać smakołyk od tyłu. Jeśli twój pies tak ekscytuje się jedzeniem, że w ogóle nie odwraca od niego uwagi, naucz go najpierw spokoju w obecności jedzenia.

Drogi Właścicielu/Właścicielko! :)

Zastosowałeś/aś sposoby z artykułu i nie nastąpiła poprawa?? Pamiętaj, że metody proponowane na stronie są skuteczne tylko wtedy, gdy się je wykonuje w odpowiedni sposób, konsekwentnie i regularnie - często diabeł tkwi w szczegółach. Ponadto, zwykle problemy Twojego psa są tylko objawami, a swoją prawdziwą przyczynę mają w zaburzeniach relacji pies - człowiek. Bardzo często, by poprawić relację z psem, niezbędny jest bezpośredni kontakt ze specjalistą, który dopiero z boku może obiektywnie spojrzeć na problem. Więc jeśli ćwiczysz z psem i nadal coś nie działa, nie wahaj się umówić na konsultację - widząc Was na żywo, łatwo odnajdę drobne błędy, które niweczą całą Twoją pracę :) 

Cykl “Szkolenie Psów”
Przedłużanie wykonania komendy

Cykl “Szkolenie Psów”
Przedłużanie wykonania komendy

Nauczenie psa siadania czy kładzenia się na komendę to jedne z najprostszych czynności, których zazwyczaj nawet osoba dopiero rozpoczynająca przygodę szkoleniową potrafi nauczyć swojego czworonoga. Problem zaczyna się, kiedy pies po wykonaniu komendy po prostu… sobie idzie. Lub zrywa się z radosnym wyrazem pyska “no, co teraz robimy?” Mnożą się pytania: co zrobiłem źle? Czy mój pies nie zrozumiał? A może jest głupi? A może to ja nie umiem mu przekazać wiedzy?

Na pocieszenie napiszę, że nic z tych rzeczy :) Jeśli pies po komendzie siada lub kładzie się od razu w różnych rozproszeniach, to komenda jest nauczona, hasło dobrze skojarzone z czynnością, a pies rozumie, o co nam chodzi. Czyli pierwszy etap nauki mamy za sobą. Teraz pora na następny – przedłużanie wykonania. Warto zdać sobie sprawę z tego, jak wygląda sesja ćwiczeniowa: mamy smaczek, mówimy komendę naprowadzając psa na daną pozycję, pies siada/kładzie się, dostaje smaczka i.. pora na kolejne powtórzenie! Czyli tak naprawdę dajemy psu sygnał: oczekuję wielokrotnego sekundowego klapnięcia tyłkiem/całym ciałem o ziemię. Taki schemat jest niezbędny, aby pies dobrze skojarzył komendę z czynnością, bo to właśnie ilość poprawnych wykonań decyduje o tym, czy pies zrozumie, o co nam chodziło.

Jak więc sprawić, by nasz czworonóg nie zrywał się natychmiast po wykonaniu komendy?

Wprowadzamy kilka komend, które ułatwią psu zrozumienie naszych oczekiwań i wyeliminują frustrację z procesu nauki. Im jaśniej określimy kryteria, tym pies szybciej nauczy się, że ćwiczenie może rozciągać się w czasie.

1) DOBRZE/ DOBRY PIES/ YES, itp. – komenda potwierdzająca dobre wykonanie, przy okazji sygnał kontynuacji (keep going signal). Mówimy wielokrotnie spokojnym miłym tonem pozbawiony ekscytacji. Chodzi o to, by pomóc psu wytrwać w komendzie, a nie podekscytować go, że je wykonuje :) To taka informacji: “to, co robisz jest dokładnie tym, czego od Ciebie chcę”. Co jakiś czas po komendzie można podać smakołyk, jeśli jednak widzimy, że psa wytrąca to ze skupienia i nie działa na korzyść, lepiej zaniechać dodatkowego nagradzania.

2) OK/JUŻ, itp. – komenda zwalniająca. Ma być ona informacją dla psa, że to, co wykonywał właśnie dobiegło końca i może zmienić pozycję. Po komendzie zwalniającej nagradzamy psa – smakołyk, zabawa zabawką, wąchanie, itp.

3) A-A/NIE/ŹLE – sygnał braku nagrody. Mówimy go, jeśli pies próbuje zmienić pozycję, zanim wypowiemy komendę zwalniającą. Przy wymawianiu komendy jednocześnie nie dopuszczamy, by pies ruszał się dalej – blokujemy ciałem/smyczą i naprowadzamy na pozycję bez podania nagrody, jak pies tę pozycję przybierze. Sygnał braku nagrody jest dla psa informacją “nie tędy droga, a to, co chciałeś zrobić nie uda Ci się”. UWAGA! To nie ma być kara dla psa ani grożenie mu, dlatego sygnał wymawiamy normalnym tonem, a blokujemy ciałem i smyczą tylko z taką siłą, jakiej potrzeba, by psa zatrzymać. NIE SZARPIEMY psa ani na niego nie napieramy ciałem czy przygniatamy go do ściany. Chodzi nam o to, by pies dostał jasne komunikaty, co trzeba robić, a co nie opłaci się przy osiąganiu nagrody i nie by czuł się zagrożony czy zestresowany.

3) KONIEC – sygnał kończący całą aktywność z psem. Czyli po tej komendzie chowamy smaczki/zabawki, itp., idziemy do swoich spraw lub kontynuujemy spacer ignorując psa. Ta komenda jest istotna przy pracy z każdym psem, ale niezbędna jest przy osobnikach mających problem z wyciszeniem się i odpoczynkiem od pracy / zabawy. Pozwala ona rozróżnić czas, w którym się psem zajmujemy od czasu, w którym pies dla nas nie istnieje.

Dzięki tym sygnałom pies wie, kiedy ćwiczenie rozpoczyna się, kiedy trwa i kiedy ma swój koniec. Dzięki temu nie frustruje się, poziom jego emocji spada i ćwiczenia wykonane są z większym skupieniem i dokładnością. Jeśli nie przeprowadzimy tego procesu stopniowo i bez tych dodatkowych komend, dla psa pojęcie trwania ćwiczenia będzie niejasne, dlatego będzie zrywał komendę oczekując, że dostanie nagrodę już.

Ucząc przedłużania wykonania komendy wprowadzamy do każdego siadu/waruja komendę zwalniającą. Czyli SIAD->pies siada->OK! +smaczek. Z czasem oczekujemy, że pies poczeka sekundę dłużej, nim wstanie – dlatego używamy słowa kontynuacji (DOOBRZE), a po chwili OK! Obserwujemy psa i pozwalamy mu popełnić błąd celowo zbyt długo przeciągając wykonanie. Wtedy pokazujemy psu, co się dzieje, gdy przerywa ćwiczenie, nim mu pozwolimy – słyszy “A-A” i jest cofany na to miejsce, na którym siedział i znowu ma usiąść. Po tym czekamy chwilkę i zwalniamy OK. DOOBRZE powtarzamy wielokrotnie, zwłaszcza w momentach, gdy widzimy, że pies się nieco rozprasza. Jeśli pracujemy w wyjątkowo dla psa trudnych warunkach, warto mówić OK w momencie, gdy widzimy, że nasz pies lada moment wstanie – ratujemy sytuację, pozwalając psu odnieść kolejny sukces, a sobie przyswajając komunikat, że oczekujemy za dużo i warto cofnąć się do spokojniejszych warunków pracy.

Oczywiście w procesie nauki bardzo ważne jest to, by psu tak dobierać oczekiwania, by 90% powtórek było dla niego udanych (inaczej się zniechęci, a ćwiczenia staną się niemiłe, co wpłynie negatywnie na jakość wykonania i zapał do pracy). Stopniowo zwiększamy czas trwania ćwiczenia, wprowadzamy to w nowych miejscach, z innymi nagrodami. Możemy wychodzić poza sesje i ćwiczyć podczas aportowania piłki, czy otwierania drzwi i wychodzenia na spacer. Tak naprawdę schemat przedłużania można wykorzystać bardzo skutecznie w nauce psa kontroli emocji i spokojnego czekania oraz w każdej innej sytuacji, gdy robimy coś z psem. Nauczenie psa, że to my decydujemy, kiedy może coś robić, a kiedy musi poczekać sprawia, że jego świat obowiązują jasne zasady i mało dzieje się nieprzewidywalnie. To szalenie istotne w przypadku psów problemowych, nadaktywnych czy lękliwych. To buduje poczucie bezpieczeństwa i wzmacnia zaufanie do nas – ale tylko wtedy, gdy podczas ćwiczeń i późniejszego życia z psem reagujemy ze spokojem.

Drogi Właścicielu/Właścicielko! :)

Zastosowałeś/aś sposoby z artykułu i nie nastąpiła poprawa?? Pamiętaj, że metody proponowane na stronie są skuteczne tylko wtedy, gdy się je wykonuje w odpowiedni sposób, konsekwentnie i regularnie - często diabeł tkwi w szczegółach. Ponadto, zwykle problemy Twojego psa są tylko objawami, a swoją prawdziwą przyczynę mają w zaburzeniach relacji pies - człowiek. Bardzo często, by poprawić relację z psem, niezbędny jest bezpośredni kontakt ze specjalistą, który dopiero z boku może obiektywnie spojrzeć na problem. Więc jeśli ćwiczysz z psem i nadal coś nie działa, nie wahaj się umówić na konsultację - widząc Was na żywo, łatwo odnajdę drobne błędy, które niweczą całą Twoją pracę :) 

Nauka czystości

Nauka czystości

Z czym kojarzy się słowo “szczeniak”?

No, cóż, na pewno z małym, rozkosznym stworzonkiem, w którego obecności ręce nas aż świerzbią, żeby go dotknąć, pogłaskać.. Każdy szczeniaki uwielbia oglądać, głaskać, bawić się z nimi…. najlepiej u znajomych. Dlaczego? Bo to słodkie i urocze słowo “szczeniak” jednoznacznie i nierozłącznie kojarzy się z określeniami: “sikanie w domu”, “zalane panele”, “psia kupa na kapciu” itp.

Niestety, brutalna prawda jest taka, że szczenięta są jak niemowlaki ludzkie – mały pęcherzyk, zwieraczyki nie do końca jeszcze sprawne, a przemiana materii przebiega w tempie ekspresowym, co łączy się z częstym załatwianiem swoich potrzeb zazwyczaj tam, gdzie piesek akurat stoi. Psy jednak rozwijają się znacznie szybciej, niż ludzie oraz mają dość silny instynkt, który nie pozwala im brudzić w miejscu, które uznają za “legowisko” (przy czym to w naszym obowiązku leży pokazanie im, że “legowiskiem” jest całe mieszkanie), co zdecydowanie ułatwia sprawę i jeśli jednak staramy się psa czegoś z tej materii nauczyć, zazwyczaj ok. 5-6 miesiąca psiakowi nie zdarzają się wpadki domowe.

Wiele osób w ogóle nie zdaje sobie sprawy, że można uniknąć zalanych podłóg i wdeptywania w “niespodzianki” we własnym domu, godzą się one z losem czekając, aż szczeniak “dorośnie” i “zmądrzeje” i zacznie robić siku i kupę na dworze sam z siebie. Nie zawsze jednak to się udaje, bo jeśli pies zbyt wiele razy załatwiał się w domu, po prostu kojarzy to miejsce z psią toaletą.

Read More Read More

Cykl “Szkolenie Psów”
Jak nauczyć psa siadać na komendę

Cykl “Szkolenie Psów”
Jak nauczyć psa siadać na komendę

Siadanie na komendę to jedna z podstawowych i jednocześnie najprostszych umiejętności, jakie powinien opanować pies. Polecenie SIAD przydaje się w wielu życiowych sytuacjach i pozwala naszego psa na chwilę unieruchomić i dać nam pewność, że mamy psa pod kontrolą. Nie da się jednocześnie siedzieć i gonić rowerów, siedzieć i skakać na gości, siedzieć i wyrywać się do innego zwierzęcia.

W związku z tym, SIAD może nam pomóc także w rozwiązywaniu różnych mniej poważnych problemów, jakie mamy z psem, ponieważ jest stosowanym z powodzeniem zamiennikiem innych zachowań w danej sytuacji.

Gdy nasz pies dobrze zna komendę SIAD, wykonując ją w jakiejś emocjonującej sytuacji, będzie miał szansę na chwile zacząć myśleć i koncentrować się na zadaniu, co obniży nieco poziom jego pobudzenia – a wtedy już można z psem się porozumieć i odejść z trudnej sytuacji bez odciągania szarpiącego się na smyczy psa.

 

Instrukcja nauki polecenia SIAD:

U szczeniaków nauka wychodzi najłatwiej, bo one zazwyczaj mają “ciężkie” zadki :) Ale dorosłego psa jak najbardziej też można szybko nauczyć siadać.

– Do nauki tej komendy nie będą nam potrzebne żadne środki fizycznej kontroli nad psem – smycz, obroża, nasz dotyk. Pies ma SAM z siebie chcieć usiąść, sam wymyślić pozycję, jaką przybrać, by dostać nagrodę. Jeśli to my nim kierujemy – przyciskamy zad do ziemi, podnosimy psa na obroży do góry, itp, pies po prostu nie myśli – bo po co? Przecież sami go ustawimy.

Drugim aspektem przemawiającym przeciw stosowaniu manipulacji fizycznych przy nauce jest presja psychiczna, jaką wywieramy na psie – jednak gdy naciskamy ręką na zad, pies musi nogi ugiąć, nie dajemy mu wyboru, pies może tylko biernie się poddać – albo sprzeciwić, jednak wtedy obecny jest już element konfrontacji, a tego nie chcemy. Dążymy do tego, żeby pies chciał z nami współpracować, a nie tylko szukał momentu, kiedy może nas wykiwać.

Trzeci minus to zwyczajnie masa i wielkość psa. Nie zapomnę do końca życia widoku, gdy drobna, ważąca na oko 55kg kobieta kładła się na swoim dogu niemieckim, a ten jakoś i tak nijak nie chciał usiąść. Tego typu scenki nie mają absolutnie nic wspólnego ze skutecznością szkolenia psa, a co dopiero mówić o profesjonalizmie (wszak każdy może zostać prywatnym profesjonalnym trenerem swojego psa :) )

1) W jedną rękę bierzemy jakiś smakowity mały kąsek, którym pies się interesuje i chce go zdobyć. Rękę ze smakołykiem kierujemy nad głowę psa i przesuwamy powoli do tyłu tak, aby musiał zadrzeć głowę. A że zadzieranie głowy jest niewygodne, zapewne usiądzie. Podczas naprowadzania smaczkiem można już wypowiedzieć komendę, pamiętając, by zrobić to jednorazowo – chcemy psa nauczyć siadać na komendę “SIAD”, a nie “SIADSIADSIADSIADSIADSIAD” ;)

Jak tylko usiądzie, chwalimy np. “dobry pies!” i podajemy smakołyk jeszcze w pozycji siedzącej.

2) Niektóre psy wstaną same, inne będą nadal siedzieć (bo mają “ciężkie” zadki ;) ). Jako że chcemy stworzyć od nowa sytuację szkoleniową, potrzebujemy psa, który stoi – zatem przy tych ciężkozadkowcach najlepiej przejść z tyłu za nie. Wtedy najprawdopodobniej wstaną. Jeśli to nie działa, można delikatnie “pójść na psa”, dotykając go stopą w zad lub tylną łapkę – UWAGA! Nie depczemy psa, nie trykamy, nie wbijamy mu końca buta czy palców w tyłek. To ma być tylko delikatne DOTKNIĘCIE. Są i psiaki, które takie lekkie dotykanie będą traktowały jako dodatkową atrakcję procesu siedzenia – wtedy nie intensyfikujemy działań (czyli nie zgniatamy psu tylnej łapki), a po prostu podsuwamy psu pod nos smaczek i “wyciągamy” nim zwierzaka z pozycji siedzącej, ostatecznie smaczka nie dając (w przeciwnym wypadku pies może się szybko nauczyć, że żeby dostać dodatkowy smaczek wystarczy siedzieć i nie dawać się nakłonić do wstania).

3) Więc, gdy nasz pies znowu stoi, ponawiamy punkt 1). Wszystko powinno dziać się dość szybko i dynamicznie bez zbędnych przestojów. Cała sesja nie powinna jednak zawierać więcej, niż 3-4 powtórzenia i trwać więcej niż paręnaście sekund – inaczej pies może się znudzić lub zniecierpliwić, a to prowadzi do byle jakiego wykonywania komendy.

4) Naprowadzanie ręką ze smakołykiem wycofujemy jak najszybciej, pozostawiając naprowadzanie samą ręką z jednoczesnym wypowiadaniem komendy. Smakołyk podajemy natychmiast po wykonaniu polecenia. Dość szybko sprawdzamy, czy pies usiądzie na samą komendę słowną – w tym celu wypowiadamy ją i czekamy – dajemy psu pomyśleć nawet paręnaście sekund. To widać, kiedy pies jeszcze myśli, a kiedy już zaczyna go interesować zaschnięta kropka sosu na podłodze. Więc dopóki pies myśli, czekamy – możemy raz powtórzyć komendę.

Gdy usiądzie, baaardzo wylewnie go chwalimy i dajemy jakąś super nagrodę, tzw. jackpot – np. 10 smakołyków zamiast jednego (ale wydawane po kolei, nie całą garścią) i kończymy sesję. Jeśli pies nie myśli, znaczy to, że jeszcze za mało powtórek wykonaliśmy i trzeba jeszcze psa ponaprowadzać, jednak pilnując, by nie używać już do tego celu smakołyka.

5) Z czasem wychodzimy z ćwiczeniem poza typowe sesje treningowe – wydajemy komendę w różnych miejscach i różnych sytuacjach, za każdym razem sowicie chwaląc i nagradzając psiaka (oczywiście nie zawsze jedzeniem :) ). Wybieramy stopniowo coraz trudniejsze sytuacje z coraz bardziej rozpraszającymi elementami, dochodząc do momentu, kiedy nasz pies jest w stanie usiąść na dworcu kolejowym, w parku wśród biegających psów, przed szkołą w oczekiwaniu na naszą pociechę i w wielu, wielu przydatnych życiowych sytuacjach :)

Drogi Właścicielu/Właścicielko! :)

Zastosowałeś/aś sposoby z artykułu i nie nastąpiła poprawa?? Pamiętaj, że metody proponowane na stronie są skuteczne tylko wtedy, gdy się je wykonuje w odpowiedni sposób, konsekwentnie i regularnie - często diabeł tkwi w szczegółach. Ponadto, zwykle problemy Twojego psa są tylko objawami, a swoją prawdziwą przyczynę mają w zaburzeniach relacji pies - człowiek. Bardzo często, by poprawić relację z psem, niezbędny jest bezpośredni kontakt ze specjalistą, który dopiero z boku może obiektywnie spojrzeć na problem. Więc jeśli ćwiczysz z psem i nadal coś nie działa, nie wahaj się umówić na konsultację - widząc Was na żywo, łatwo odnajdę drobne błędy, które niweczą całą Twoją pracę :) 

Cykl “Szkolenie Psów”
Trening klatkowy

Cykl “Szkolenie Psów”
Trening klatkowy

Przyzwyczajanie psa do zostawania w klatce autorstwa Barbary Waldoch.

Jest to typowo techniczny opis przystosowywania psa do przebywania w klatce. Trening ten powinno się stosować wraz z zachowaniem wszelkich zasad dotyczących lokalizacji i pozytywnego skojarzenia miejsca psa ( http://alaodjazza.pl/na-miejsce/ )

ETAP I
Cel: Przyzwyczajenie się psa do nowego mebla i może przełamanie pierwszych lodów

Czynności:
a) Klatka rozstawiona w miejscu sobie przeznaczonym

b) W klatce kocyk, może to być kocyk psa, ale powinno zostać również stare miejsce psa do jego dyspozycji

c) Można wrzucić kilka pysznych smakołyków do klatki(pies nie musi ich zjeść, mają tylko stanowić niezłą pokusę )

Ilość powtórzeń: 1 dzień

Uwagi: Nie ingerujemy w żaden sposób w psie interakcje z klatką.

ETAP II
Cel: Pies chętnie wchodzi do klatki, żeby dostać smakołyk. Dążymy do skojarzenia psa wejścia do klatki z otrzymaniem smakołyka(S) i samodzielnego wchodzenia do klatki w tym celu.

Czynności:
1. Rzucamy smakołyk do klatki, najpierw bliżej wejścia, stopniowo coraz głębiej do klatki.
2. Cały czas dużo psa chwalimy za wchodzenie do klatki – im chętniej wchodzi, tym bardziej my się cieszymy.
3. Trzy razy w ciągu dnia w momencie, gdy pies nie widzi, zostawiamy w klatce coś dobrego. Jeśli zje – to Dobrze, jeśli nie – trudno. Czynność tę powtarzamy aż do zakończenia całej nauki.

Ilość powtórzeń:
1 dzień:
a) 1 sesja – 5 smakołyków(s)
b) 2 sesja – 10s
c) 3 sesja – 10s

2 dzień:
a) 5 sesji po 10s

Uwagi: W żadnym przypadku nie stosujemy przymusu, choćby nawet w najmniejszy stopniu. W trakcie ćwiczeń w ogóle NIE DOTYKAMY PSA!

Na tym etapie możemy wprowadzić komendy(na wejście do klatki, np. “klatka” lub/i gest ręką oraz na wyjście z klatki, np. “ok”). Komendę na wejście wypowiadamy, gdy widzimy, że pies wchodzi do klatki lub zaraz do niej wejdzie.
Gdy kończymy sesję ćwiczeniową odchodzimy, mówiąc komendę na wyjście.

ETAP III
Cel: Pies chętnie pozostaje w klatce, aby dostawać nagrody przez okres 1 minuty.

Czynności:
1. Smakołykami zachęcamy psa do wejścia do klatki. Gdy pies wejdzie, dajemy mu kilka smakołyków jeden po drugim, chwaląc psa.
2. Stopniowo wydłużamy czas pomiędzy jednym a drugim smakołykiem podawanym, gdy pies jest w klatce. Zaczynamy np. od 2 sekund(piesków). Nie odchodzimy od klatki.
3. Gdy pies wejdzie do klatki, możemy dać mu znaną mu komendę(np. siad, waruj), nagradzamy pozostanie w tej pozycji w klatce.
4. Jedzenie, które pies codziennie dostaje w misce, od tego etapu dostaje ZAWSZE w klatce.
5. Jeżeli mamy coś dobrego, co chcemy psu dać(np. kość mięsną, chrząstki z obiadu, itp.), dajemy psu w klatce(może sobie to sam wynieść z klatki).

Ilość powtórzeń:
3 dni
6 sesji po 20s

Wydłużenie czasu w sek, np.:
2, 4, 6, 3, 6, 2, 8, 8, 10, 5, 8, 10, 12, 5, 7, 3, 10, 12, 10, 15, 18, 10, 22, 15.

Ostatni dzień, np.:
30, 60, 30, 45, 15, 60, 60, 20… itd.

Uwagi: Aby wydłużenia czasu pomiędzy podawaniem nagród były miarodajne, polecam liczenie po cichu upływającego czasu – jeden piesek, dwa pieski, trzy pieski.. itd. Wink

ETAP IV
Cel: Przyzwyczajenie psa do faktu, że drzwiczki w klatce mogą się zamykać.

Czynności:
1. Wołamy psa do klatki. Gdy pies wejdzie, zamykamy drzwiczki. Dajemy psu smakołyk(wrzucamy do środka) i otwieramy drzwiczki.
2. Przy zamykaniu klatki bardzo chwalimy psa. Przy otwieraniu nie odzywamy się.
3. Ćwiczenie można wykonywać pojedynczo lub łączyć w sesje(wtedy wiele razy zamykamy drzwiczki tylko na czas zjedzenia smakołyku)

Ilość powtórzeń:
1 dzień:
30 zamknięć drzwiczek

ETAP V
Cel: Przyzwyczajenie psa do przebywania w zamkniętej klatce.

Czynności:
1. Wołamy psa do klatki. Gdy pies wejdzie, zamykamy drzwiczki. Dajemy psu kilka smakołyków, jeden po drugim.
2. Stopniowo, jak poprzednio, wydłużamy czas między jednym a drugim smakołykiem podawanym, gdy pies jest w klatce. Zaczynamy np. od 2 sekund. Pomiędzy smakołykami stoimy cały czas przy klatce.
3. Gdy pies dostaje w klatce swoją codzienną miskę, zamykamy go na czas jedzenia. Otwieramy klatkę, gdy KOŃCZY jeść.

Ilość powtórzeń:
3 dni:
6 sesji/dzień po 20s

Uwagi: Klatkę otwieramy, kiedy pies jeszcze nie dojadł, ale zbliża się ku końcowi.
Nie dajemy ani chwili, żeby zaczął się denerwować.

ETAP VI
Cel: Przyzwyczajenie psa do zostawania w zamkniętej klatce przez ok. 5 min.

Czynności:
1. Pies jest w klatce. Zamykamy drzwiczki. Dajemy smakołyk. Znikamy psu z oczu. Po 2-3 sekundach wracamy – nagradzamy psa wylewnymi pochwałami i smakołykami.
2. Stopniowo wydłużamy czas nieobecności(w sposób nieliniowy).
3. Raz na jakiś czas pojawiamy się w polu widzenia psa, ale gonie wypuszczamy.
4. Jeśli pies sam wchodzi do klatki i śpi w niej – zamykamy go wtedy. Wypuszczamy, gdy się budzi. Stopniowo można wydłużać czas od obudzenia do wypuszczenia.
5. Ćwiczymy zostawanie w klatce i wychodzenie z domu na korytarz(słuchamy, czy pies nie piszczy). Zaczynamy od krótkiego czasu i stopniowo wydłużamy.

JEŻELI PIES PISZCZY:
1. Nie wracamy do niego, dopóki piszczy.
2. Czekamy na moment, gdy choć na chwilę przestanie piszczeć i wtedy wracamy do niego, chwalimy i otwieramy klatkę.
3. Wracamy do początku tego lub nawet poprzedniego etapu nauki.

Ilość powtórzeń:
3-4 dni:
6 sesji po 20s

Uwagi: NIGDY nie wypuszczamy psa z klatki ani nie pojawiamy się w polu widzenia(jeśli wcześniej znikamy), gdy piszczy.

ETAP VII
Cel: Przyzwyczajanie psa do zostawania w klatce przez dłuższy czas.

Czynności:
1. Zamykamy psa w klatce i odchodzimy. Stopniowo wydłużamy czas pozostawania w klatce(nieliniowo).
2. Zamykamy psa jak najwięcej razy dziennie na dłuższy lub krótszy czas, nagradzając w rozmaity sposób, zostawiając mu np. gryzaki do jedzenia.
3. Jeśli chcemy zostawić psa na dłuższy określony czas bez naszej obecności w domu, wcześniej musimy dojść stopniowo do tego czasu w trakcie nauki.
4. Aby zostawić psa samego w klatce na określony czas, wcześniej musi on spokojnie taki sam czas spędzić w klatce w trakcie naszej obecności w domu.

Uwagi: Dobrze jest notować, jak długi czas pies zostaje w klatce. Pozwoli to zaobserwować postępy i rozsądnie wydłużać czas.

Drogi Właścicielu/Właścicielko! :)

Zastosowałeś/aś sposoby z artykułu i nie nastąpiła poprawa?? Pamiętaj, że metody proponowane na stronie są skuteczne tylko wtedy, gdy się je wykonuje w odpowiedni sposób, konsekwentnie i regularnie - często diabeł tkwi w szczegółach. Ponadto, zwykle problemy Twojego psa są tylko objawami, a swoją prawdziwą przyczynę mają w zaburzeniach relacji pies - człowiek. Bardzo często, by poprawić relację z psem, niezbędny jest bezpośredni kontakt ze specjalistą, który dopiero z boku może obiektywnie spojrzeć na problem. Więc jeśli ćwiczysz z psem i nadal coś nie działa, nie wahaj się umówić na konsultację - widząc Was na żywo, łatwo odnajdę drobne błędy, które niweczą całą Twoją pracę :)